نقش کالبدی معماری در خلاقیت کودکان با رویکرد روانشناسی محیط
دانشجوی کارشناسی معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران.
Kamranlida6@gmail.com
چكيده
محیطهایآموزشیوکالبد معماریآنها تأثیر قابلتوجهی بررشدخلاقیت وتوانمندی های شناختیکودکان دارند.طراحی فضاهای آموزشی باتوجه به نیازهای روانشناختیکودکان میتواند باعث بهبود تعاملاتاجتماعی، افزایش انگیزهیادگیری، وبهبود مهارتهای حلمسئله وتفکرخلاقانه درکودکانگردد .اینمقاله بهروشتحلیلیتوصیفی بهشناسایی جنبههای مختلف طراحی معماری فضاهای آموزشی استکهمیتوانند بهتقویت خلاقیتکودکان کمک کنند ، پرداخته است. یافتههای اینپژوهش حاکی ازآناست کهتوجه به اصول طراحیکه ازفضا سازیهای منعطف ومتنوع، عناصرطبیعت، رنگها، نوروتهویهمناسب ازمهمترین نکات در تقویت محیطهای آموزشی خلاقانه است. درنهایت،اینمقالهبرلزومتوجهبهویژگیهایانسانی وروان شناختی کودکان درفرآیند طراحی فضاهای آموزشی تأکید میکند تابتوان به بهبود وپرورش خلاقیت در نسلهای آینده کمک کرد.
واژههاي كليدي: روانشناسی محیط، محیط های آموزشی، خلاقیت، معماری کودکان
1.مقدمه
خلاقیت به عنوان یکی از مهمترین و حیاتیترین ویژگیهای ذهنی و اجتماعی کودکان نه تنها بر توانایی های فردی کودک تأثیر میگذارد، بلکه بر توسعه جامعه نیز نقش به سزایی دارد. در این راستا، توجه به عواملی که میتوانند خلاقیت کودکان را پرورش دهند، از اهمیت بالایی برخوردار است. یکی از این عوامل مهم، فضای آموزشی است که کودکان در آن رشد میکنند و به یادگیری مشغول هستند. محیطی که در آن آموزش صورت میگیرد، نه تنها بر فرآیندهای یادگیری و اطلاعات آموزشی تأثیر میگذارد، بلکه بر رشد مهارتهای اجتماعی، عاطفی و خلاقیتی نیز نقش کلیدی ایفا میکند. کالبد معماری فضای آموزشی، بهویژه در دورههای ابتدایی تحصیل که کودک در حال شکلگیری هویت و توانمندیهای خود است، میتواند تأثیرات عمیقی بر پرورش خلاقیت داشته باشد. طراحی این فضاها، با توجه به نیازها و ویژگیهای خاص کودکان، میتواند موجب تقویت حل مسئله و توانایی های نوآوری و خلاقیت آنها شود. بنابراین، سوال اصلی که این مقاله به آن میپردازد این است که چگونه طراحی و کالبد معماری فضای آموزشی میتواند خلاقیت کودکان را تقویت کند و در نهایت به بهبود کیفیت یادگیری و رشد ذهنی آنها کمک نماید. تحقیقات مختلف نشان دادهاند که فضاهای آموزشی باید انعطاف پذیر، جذاب و تحریککننده باشند تا کودکان بتوانند در آنها به راحتی ایدهپردازی کنند و خود را در فرآیندهای خلاقانه وارد سازند. برای مثال، استفاده از رنگهای مناسب، نور طبیعی، فضاهای باز و بسته، و حتی انتخاب مواد و مبلمان مناسب میتواند تأثیرات مثبتی بر خلق و خو و تواناییهای خلاقانه کودکان داشته باشد. با این حال، علیرغم اهمیت این موضوع، در بسیاری از کشورهای دنیا هنوز بهطور کافی به تأثیر کالبد معماری فضای آموزشی بر خلاقیت کودکان توجه نشده است. در بسیاری از مدارس و محیطهای آموزشی، فضاها به طور عمده به شکل سنتی و بدون توجه به نیازهای روان شناختی و خلاقیتی کودکان طراحی شدهاند. این مقاله قصد دارد با بررسی و تحلیل این موضوع، ابعاد مختلف تأثیرات کالبد معماری بر خلاقیت کودکان را مورد بررسی قرار دهد و راهکارهایی عملی برای طراحی فضاهای آموزشی موثرتر و خلاق تر ارائه دهد. در این راستا، این مقاله ابتدا به بررسی مفاهیم روانشانسی محیط و خلاقیت در دوران کودکی میپردازد و سپس به تحلیل و ارزیابی عواملی میپردازد که میتوانند از طریق طراحی فضای آموزشی به تقویت خلاقیت در کودکان کمک کنند. به طور خاص، به تأثیرات اجزای مختلف معماری در یک محیط آموزشی پرداخته خواهد شد. در نهایت، این مقاله تلاش دارد تا با ارائه یک چارچوب مفهومی، طراحی فضاهای آموزشی را بهگونه ای پیش برود که بتواند بهترین بستر را برای رشد و پرورش خلاقیت کودکان فراهم آورد.
- 2. روش تحقیق
تحقیق حاضر به منظور بررسی تأثیر کالبد معماری فضای آموزشی بر خلاقیت کودکان به روش توصیفی-تحلیلی، ارتباطات میان ویژگیهای کالبدی فضای آموزشی و سطح خلاقیت کودکان را تحلیل کرده و در نهایت بر اساس یافته های پژوهش، به تحلیل عکسها و نقشههای معماری یک نمونه فضای آموزشی به منظور شناسایی ویژگیهای تأثیرگذار می پردازد. . ،.(پاکزاد ،بزرگ, ۱۳۹۳)
- –روانشناسی محیط
1.2.3. علم روانشناسی محیط
روانشناسی محیطی در معماریو شهرسازی بهمطالعه تاثیرات فضاها و محیطهای ساختمانی و شهری برروحیات رفتارانسانها میپردازد. اینحوزه تلاشمیکند تا ارتباط بین طراحی فضا و تاثیرت روانیو اجتماعی آن را بررسیکند بهعنوانمثال، درکاینکهچگونهنورپر دازی انتخاب رنگ، طرحبندی فضا، فضاهای بازوبسته، مواد ساختماتیو تنظیمات فضایی میتوانند بر روانی وجسمانی وبهبودکیفیت زندگیآنها تاثیر بگذارند، جزئیاززمینهمطالعاتروانشناسیمحیطیاست.روانشناسیمحیط درمعماریو شهرسازی به طراحان و معماران کمک میکند تافضاهایی راطراحی و ایجادکنندکهتاثیرمثبتیبرروحیات و رفتار افراد داشته باشند. با توجه به اینکه محیطهای ساختمانیوشهریبر زندگی روزمره ما تاثیر میگذارند، استفاده از اصول روانشناسی محیطی در طراحی فضاها میتواند بهبود کیفیت زندگی افراد، افزایش رضایتمندی، کاهش استرس، احساسآرامش وافزایش بهرهوری رابههمراهداشتهباشد .همچنین، درزمینه شهرسازی، بهکمک روانشناسی محیطی میتوان بهبود ارتباطات اجتماعی، افزایش فعالیتهای اجتماعی وایجاد فضاهای عمومی متناسببا نیازهای روحی جامعه را مدنظر قرارداد درده های60و70، پژوهش هایی كه به بررسی تاثی را «محیطوانسان) اختصاص داد همیه شدند، بهعنوان بررسیهای تخصصی رشته های «روانشناسیمحیط،« روانشناسیاكولوژیك یا«علوماكورفتاری» منتشرمیشدند «گرامان» روانشناسیمحیط رامكمل «روانشناسیعمومی» فاقد محیط میداند واشارهمیكند ازآغاز پیدایش اینعلمت اكنون، رشتههایتخصصي گوناگونی چون روانشناسیمحیط» كشف مجدد وتوجه ویژهبه بعدی فراموششده به چشم میخورد.امانبهایننتیجه میرسدكه در روانشناسیسنتی بهابعاد محیطیـفرهنگی توجهكافی نشده است واین پدیده موجب پیدایش«روانشناسیمحیطیااكولوژیك»شدهاستدربررسی های روانشناختی، محیطا نسان رااز محیط طبیعی جدانمی كند، بلكهانسان رابه عنوان بعدی غیرقابل تفكیك ازشرایط محیط موردپژوهش وبررسی قرارمیدهند. درروانشناسی محیط بهآداب، رسوم، ارزشها ومعیارهای اجتماعیو فرهنگی توجه میشود .درگروهدیگر یازبررسی های تخصصیبرایتشریح عللپیدایشوهدفهایرواننشنایمحیطبهجنبههای كاربردی توجه میشود.جیفورد( 1997 روانشناسیمحیطرا «بررسیمتقابل بین فردوقرارگاه فیزیكی وی» تعریف میكند. بهعقیدة وی، درچنین تأثیر متقابلی، فرد محیط را دگرگون میكند وهمزمان، رفتار و تجارب وی بهوسیله م حیط دگرگون میشود .در روانشناسی محیط، رفتاررا درچهارچوب قرارگاه فیزیكی موردبررسی وپژوهش قرارمیدهند برایبررسی رفتار، لازماست بهتعامل ابعادگوناگون قرارگاه ها درقرارگاه فیزیكی بهمعنی فضای فیزیكی باهدف هایكاربردی وسازمانی تعریفشده بهكارمیرود؛ مانند بیمارستان كهمحلمعاینه ومداوای بیماراناست یاكلاس درسكه محل تولید تدریس وتعلیم است.،. (پاکزاد،بزرگ, ۱۳۹۳)
روانشناسی محیط، انسان خودی كی ازعوامل تشكیل دهندة محیط محسوب میشود. زیرا فرض بر این استكه رفتار وتجارب انسان را نمی توان بدون توجه به شرایط محیطی و به طور جداگانه مورد بررسیقرارداد. بهطورخلاصه درروانشناسی محیط، رفتاردر تعامل باابعاد فیزیكی معماری یا نمادیمحیط مورد بررسی قرارمیگیرد؛ ،.(پاکزاد ،بزرگ, ۱۳۹۳)
3.2.3. عوامل مؤثر بر رفتار در روانشناسی محیط
نوعونحوه انجام رفتاردوعامل بسیارمهمتاثیرگذارهستند
- 1. محیط (اطلاعاتی که از آن بدست آورده ایم)
- 2. فرد (با تمام ویژگی های خود). در عمل پایه و اساس رفتار ما ویژگی های محیط و خصوصیات فردی به صورت توام است. بنابراین رفتار ما برآیندی از نیازها، انگیزه ها، قابلیت محیط، ادراک، تصویر ذهنی و در نهایت معنی است که از محیط برای خود ساخته ایم. از این رو واضح است که فعالیت های ما تحت تأثیر این عوامل (محیطی و فردی) می تواند اشکالمختلفی به خود بگیرد. به عبارت دیگر واقعیت امر این است که ارتباط ما با محیط خارج مستقیم نیست و ما برایارتباط با محیط از فیلتری بین خود و فضاهای بیرون استفاده می کنیم. به این فیلتر یا صافی فضای روانی گفته می شود. (پاکزاد ،بزرگ, ۱۳۹۳
3.3.3. فضای روانی و فضای زندگی
تمودار1: فضای زندگی = فضای روانی + خویشتن خویش (پاکزاد ،بزرگ, ۱۳۹۳)
فضای زندگی مجموع فضایروانی وخویشتن خویشاست کهکلیه فعل وانفعالات ادراکی ورفتاری دراینمحدوده اتفاق میافتد. بهبیانی دیگر میتوان گفت فضای غیرروانی وخویشتن خویش یا من در مجموع فضایزندگی راتشکیل میدهند. اطلاعات ازفضای غیر روانی وارد فضای روانی شده، با معیارهای ذهنی، هنجارها وارزشهای مقایسه شده ودرواکنش بهآن به انجام رفتاری خاص منتهی میشوند.رادرمیان، ماگاه محیط راهم سو بامعیارهای ذهنی خودیافته وآن را مقبول میدانیم؛ گاه محیط راتاحدودی مغایربامعیارهایمان مییابیم. اما آن راقابل تحمل می دانیم وگاه محیط را در تضاد بااهداف ومعیارهای خود میبینیم ودراین شرایطدرصددت غییرآن برمیآییم .از اینرو میتوانگفتکه همه عوامل و شرایط محیطی به یک میزان وبه یک صورت برفرد تأثیر ندارند وشرایط مختلف به بروز رفتارهای متفاوتی میانجامد. (پاکزاد،بزرگ,۱۳۹۳)
تمودار2 :نتیجه ارزیابی محیط در ذهن (پاکزاد ،بزرگ, ۱۳۹۳)
- خلاقیت در کودکان
1.3.4. روانشناسی خلاقیت
خلاقیت مهارتیاست کهمختص یک فرد است. بهنظر میرسدتوانایی خلاقیت دربعضی افراد به صورت طبیعی وجوددارد امادرواقع بهاین علت که خلاقیت یک توانایی محسوب میشود هرکسی میتواند درصورت صرف زمانوت لاشآنرابهدست بیاورد.خلاقیتا زشیوههایسنتی تفکر یاعمل فراترمیرود. اینموضوع نشانمیدهدکه افرادخلاق قبل از اینکه دست بهیک ایدهیاعمل خلاقانهبزنند ابتدا شیوههای حل مسئلهی موجودو محدودیتهایآن رامیشناسند و برای بهبود یاتغییرآنتلاشمیکنند خلاقیت توسعه یایدهها، چیزها وتغییرات جدید وبدیعاست نکتهی اول ایناست که هرمحصولی چه فیزیکی باشد چهذهنی، جدید وبدیع است یعنی از اصالت برخورداراست. دراینصورت محصولخلاقیت دریکموضوع باتمامیروشهای ازپیش وجود دارن موضوع متفاوتاست. روانشناسی و به طور ویژهای روانشناسی خلاقیت معتقد است که تمامی مهارتها و تواناییهای ما از مغزم سرچشمه میگیرد. شبکه های مؤثر بر خلاقیت عبارتند از:
شبکه تخیل: این شبکه عصبی امکان خیالپردازی و تصور خود به جای دیگران را برای شما امکانپذیر میسازد. (پاکزاد ،بزرگ, ۱۳۹۳
شبکهبرجستهسازی:اینشبکهعصبیبهشمااجازهمیدهدکهازاطلاعاتیکهدراعماق مغز خود ذخیرهکردهاید استفادهکنید. بهعنوان مثال هنگام پیادهروی دریک جنگل شما یک گیاه زیبا بارنگهای اغواگرش توجه شما رابه سمت خود جلب میکند، شما به آن گیاه نزدیکم یشوید ومتوجه میشوید کهاینگیاه ممکناست سمی باشد ازدست زدنبه آن اجتناب میکنید .بنابراین شبکه برجستهسازی، اطلاعات ما ازانواعی گیاهان رادراختیارشماگذاشت تابتوانید خودتان رانجات دهید براساسروانشناسی خلاقیت هرچه اینشبکهها درمغز شما فعالترباشندو هرچه بیشتر باهمکارکنندخلاقیتتانبیشترمیشود خلاقیت مهارتی استکه بهشما امکان میدهد ازجهان اطراف خودشناختی بهدستآورید، مشاهدات خودرابه مخازن دانشموجودخودارتباط دهید وکاربردهای جدیدی ازدانش خود رادر جهان تصورکنید،) ،.(پاکزاد ،بزرگ, ۱۳۹۳)
2.3.4. خلاقیت در کودکان
خلاقیت در کودکان به توانایی آنها برای تفکر خلاقانه، ابتکار، ابداع و پذیرش دیدگاهها و راهحلهای جدید اشاره دارد. این مفهوم به ارتباط با توانایی کودکان در ارتقای ایدههای نوآورانه، شیوه خلق و خواستن در حل مسائل و تجربه جهان اطراف خود از طریق زاویههای خاص و خلاقانه اشاره دارد خلاقیت در کودکان اهمیت بالایی دارد؛ زیرا این مهارتها آنها را برای مواجهه با مسائل زندگی و مواقع ناگوار بهتر آماده میکند و در طول زندگی میتواند به رشد فردی و حرفهای آنها کمک کند. خلاقیت به کودکان کمک میکند تا مهارتهای عاطفی، اجتماعی و تفکر انتقادی را توسعه دهند. والدین ومراقبان میتوانند خلاقیت کودکان را به طرق مختلف تشویق کنند.آزموده، (شاطریان رضا1380
3.3.4. روانشناسی محیط آموزشی و خلاقیت
در معماری مدارس نیز توجه به خواسته ها و نیازهای کودکان الزامی است، زیرا توجه به نیازمندی ها از پارامترهای مؤثر به شمار می آيند. یکی از عوامل موثر تربیتی در آموزش و پرورش نوین، چگونگی معماری فضای مدرسه است. معلم، مربی، کتاب، دانش آموز، روش های تدریس، مدیریت آموزشی و خانواده از جمله عواملی هستند که معمولا در فرایند یادگیری موثر هستند و مورد بررسی و کند و کاو قرار می گیرند. در حالی که در تعلیم و تربیت جدید، فضای فیزیکی مدرسه، نه تنها یک محیط خشک و بى روح فاقد تاثير در فرايند يادگيرى محسوب نمى شود بلکه به عنوان عاملی زنده و پویا در کیفیت فعالیت های آموزشی و تربيتى دانش آموزان ايفاى نقش مى كند.برایرسیدنبه فضایآموزشیمطلوب، ابتدا باید بهشناخت نیازهای گروههایسنیپرداخت. دراینمیان، مطالعه الگوهای رفتاری درمحیطهایآموزشی شناخت نیازمندی ها را سهل خواهد نمود. در این باب بارکر روانشناس اکولوژیک، عقیده دارد: بین ابعادفیزیكی–معماری ورفتاری (قرارگاههای فیزیکی رفتاری) رابطه خاصی وجوددارد. دراینپی، نیمکتهای کلاس درس، طرزچیدن آنها بررفتارو یادگیری آنها تأثيرخواهد گذاشت. (خانهکودک1380) کودکان حساسترین و تأثیر پذیرترینگروه سنی جامعه راتشکیل میدهندو در حساس ترین ومهمترین سالهای زندگیشان يعنى زمانیکه پایههای رشد شخصیتیذهنی جسمی واجتماعی آنها شکل میگیرد تا زمانیكه وارد شهر مىشوند نيازمند اين هستندتا زندگی اجتماعی را درمقیاسخودت تجربهکنند؛ واینامرمستلزم فراهم بودن فضاییکودکانه و صمیمانه است فضایی بهدوراز هیاهوی دنیای بزرگتر، دنیایی پرازشادی بارنگ های زیباکهدرآنکودک فرصت بیان افکارتازه وپرورشو رشد استعدادهایشان را داشته باشد، فضايىكه زمینهای مناسب خلاقیت کودکان فراهم آورد. آموزش وبهتبعآن محیطهای آموزشی بیشترین اثرونقشرابر ذهنیت وتمدن سازی جوامع به عهده دارند. نزدیک بهدوقرن، مدارسبزرگ یبرمبنایمدل خطییادگیری ساختهمیشدند کهدراینمدارس بایدگروههای ازبچهها دریکفضا کهکلاس نامیدهمیشود جمعشوند ودرطول یک سال، فرایندی راباکسب دانشهای گوناگون طیکنند ودرپایان امتحانى از انها براساس استانداردهاى تدوينشدهگرفته میشود؛ برایاینکه بتواناز آنچهآنها بایدمیآموختند اطمینان حاصلشود وسپسآنها بهکلاسومرحله بالاترى فرستاده شوند. اینچرخه ادامه پیدا میکند تازمانیکه آنها به سنی برسندکهبتوانن داینمحیط راترککنند ووارد بازارکارشوند نظریهپردازان زیادیاعم ازآموزشدهندگانو معماران، اینمدلآموزشی رامورد نقد قرارداده اند. مریم (١٣٩١)؛ معماری
- عناصر معماری فضای آموزشی مؤثر بر خلاقیت کودکان
1.4.5. پلکان
شاید تا مدت زمان طولانی این تصویر وجود داشت که در فضاهای داخلی محیط های یاد گیری (به ویژه برای بچه ها) باید از ایجاد اختلاف سطح پرهیز کرد اما امروزه در طراحی داخلی مدارس، بالا و پايين رفتن به عنوان يک شاخصه موثر بر كيفيت يادكيرى مطرح است. از اين رو استفادہ از پلکان و اختلاف سطح می تواند در این زمینه مورد نظر باشد. احمدی شلمانی، محمدحسین (١٣٩٠)؛
2.4.5.تنوع سقف
در طراحی داخلی محیط های یادگیری توجه به سقف به عنوان یکی از اجزاى شكل دهنده فضا مى تواند بر تعريف كيفيت هاى مختلف فضاهای داخلی موثر باشد. استفاده از سقف های شیب دار علاوه بر ایجاد تنوع در فضا حاوی مضامین نشانه شناسی فضایی برای كودكان (خاطره كلبه) است. نقش معماری متناسب با روحیات کودکان در تحت تاثیر قرار دادن نیروهای ذهنی و احساسی کودک: (شاطریان رضا1380
3.4.5. رنگ در فضاهای آموزشی
رنگ بهعنوان عنصرتفکیک ناپذیرمعماریتأثیرفراوانی برروحیه ورفتارکاربران فضاها وساختمان هادارد وحالاتروانی وعاطفی آنها راشدید اتحتتأثیرقرارمیدهد. درمدارس، رنگفضاه او تجهیزات آموزشی بهدلیلشرایط سنیوروحی کودكان و نوجوانان ازحساسيت بيشتری برخورداراست؛ زیرا اینامر میتواند باعث شادابی ونشاط، آرامش روانى وتحرک وتلاش دانشآموزان شودوفراينديادگيرى راافزايشدهد .همچنانکه میتواند زمینهکسالت، خمودگی، بی تحرکی، عصبانیت، اضطراب و افسردگی آنان رافراهمآورد .انتخاب رنگ ازنظر روانشناسی مفهومی خاصدارد، ولی برای تجزیه وتحلیل و نتیجه گیری ازآن حتما باید عامل سن کودک را در نظر داشت. ، (شاطریان رضا1380)
4.4.5. راهروها
درمعماری برایکودکان، طراحیفضاهای ارتباط دهنده وفضاهای مکث به اندازه خود فضا مهمباشند. فضاهای ارتباطی برای بزرگسالان تنهابهمثال بهجایی هستندکه بین اتاقها ارتباط برقرارمیکنند، اما برایکودکان، جایی برای انجام تجربیات مختلف به صورت آزادانه ورها ازقید بندهای داخل اتاق بهشمارمیروند. علاوهبراین باایجاد فضاهای مکث درراهروها، راهروهاکمترتنگ، تاریک وطولانی بهنظرمیرسند وجذابیت بیشتری برای ادامه راه ایجاد میشود. ازطرفی با ایجاد راهروهای یک طرفهکه امکان ارتباط بافضای بیرونی راایجاد میکند)؛معماری معاصر فضاهای آموزشی ایران باستان تا کودک دیگر احساس حبسشدن درفضا را نخواهد داشت؛ اما بهدلیل اینکه راهروهای یک طرفه ازلحاظ اقتصادی وانرژی به صرفه نیستند، میتوان باترکیبی ازراهروها یکودوطرفه اینمشکل را تعدیل کرد) (شاطریان رضا1380
5.4.5. حرارت و تهویه
همفریز (١٩٧۴) به بررسیاثر دمای کلاس و باد و بارانی بودن هوا بر رفتار دانش آموزان می پردازد و تأثیر این گونه عوامل فیزیكی محيط را بر رفتار نشان می دهد در این تحقیق که طی دو سال متوالی در کلاس های اول و دوم ابتدایی و به روش مشاهده میدانی انجام گرفت، ۴٨ آموزگار، پرسشنامه هایی را تکمیل کردند. از پرسشنامه های فوق دو عامل به نام های کوشش (میزان کوشش و همکاری با معلم) و میزان فعالیت های کلاس و تحرک استخراج شد. سپس رابطۀ این دو جنبۀ رفتاری با دمای هوا و سایر ویژگی های هوا (رطوبت، باد و باران) درساعات صبح و بعد ازظهر مجدداً بررسی شد این تحقیق نشانمیدهدکهرفتاردانشآموزان بهطورمعنا داری تحت تأثیردماوکیفیت هوا قرارمیگیرد .بهعنوان مثال،حرارت بیش از ٢١درجهسانتیگرادموجبکاهشتحرکوبیحالیدانشآموزانمی شود. شاطریان، رضا (١٣٨٩)؛ طراحی و معماری
6.4.5صدا و متغیرهای مربوط به آن
صدا نیز به عنوان یکی از عوامل مهم تأثیر گذار بر یادگیری محسوب می شود. با اینکه گاهی صداهای بیرون از کلاس به داخل کلاس راه می یابد، دانش آموزان قدرت شنوایی خود را در اختیار صدای معلم قرار داده و فقط مطالبی را به مغز راه می دهند که از معلممیشنوند.اگرصداهای بیرون ازکلاسبر صدای معلمتفوق یابد، دراینصورت فراگیران ناخواسته قدرت شنوایی خود را در اختیار صداهای بیرون نهاده یا حداقل به هیچکدام از صداها حتی به صدای معلم نیز گوش فرا نمی دهند. غالباً در این مواقعآشفتگیدرفراگیرانبهوجودمیآیدواهميتموقعیتمکانیکلاس دراینجا مشخصمیگردد. عواملیكه برقابلیت شنوایی افراد تأثيرمیگذارند، عبارتانداز: شكل اتاق، وسايل اتاق، وضعيت منبع صدا وزمان برگشتکه این عوامل نیزدرزمان ساخت فضایآموزشی بایدموردتوجه خاص قرارگیرد. صالح صدق پور (١٣٧٧)؛ ،
7.4.5. آب و درخت
وجود عناصری که بیشتر در محیط طبیعی بیرونی دیده می شود
مانند آب و درخت، می تواند حس سرزندگی را به داخل فضای آموزشی اضافه کند؛ بنابراین نه تنها بهلحاظکیفیت فضایی ایجاد شده بلكه به عنوان عامل مؤثر براحساستعلق بچه ها به محیط و طبیعت و آموزش زندگی طبیعی و مهارت های وابسته به آن می تواند مورد توجه قرار گیرد.، شاطریان، رضا (١٣٨٩)؛ طراحی و معماری
نمونه موردی:
سوئد Kollaskolan School،مدرسه
نمونهای از برترینو زیباترین مدارس جهان مدرسه Kollaskonدرکانگسباکا، درسوئد است کهدرسال۲۰۱۴بنا شده است. بنای خارجی مدرسه، یک ساختمان عادی رانام میدهد امانمای مدرسه مدرن Kollaskolaوساختمان دارای یک طراحی شگفت آو روخاص استکهآ نر ابهیکیاز مدسههای معروف دنیا مبدلکر داینمدرسه یکی از بزرگترین ساختمانها درسوئد واحتمال بزرگترین مدرسه می باشد
پلان مدرسه سوئد l Kollaskolan Schoo
مقطع طبقه اول ودوممدرسه سوئد Kollaskolan Schoo
:فضایهایزندگیمدرسه سوئد Kollaskolan School
عناصرمعماری |
تاثیرروانشناسانه |
سوئد Kollaskolan Schoolمدرسه | |
پلکان |
پویایی |
||
رنگ |
روحیه |
||
|
صداو متغیرهای مربوط به آن |
رفتارنظارت و مراقبت ، محصوریت ، |
||
| راهروها
|
مراتب ،ارتباطبافضایبیرونی | ||
| حرارتو تهویه | رفتار.میزانفعالیت. بی حالی
|
||
| ارتباط درون و بیرون | آسایش | ||
| تنوع سقف | احساسی نیروهای ذهنی | ||
نمودار3. فضای زندگی…(شاطریان رضا138
نتیجهگیری
در این مقاله به بررسی تأثیر کالبد معماری فضای آموزشی بر خلاقیت کودکان پرداخته شد و نتایج نشان داد که طراحی و سازماندهی فضای آموزشی بهطور مستقیم و غیرمستقیم میتواند بر رشد و توسعه خلاقیت کودکان تأثیرگذار باشد. عواملی چون نور طبیعی، رنگها، تنوع فضایی، ارتفاع سقف، استفاده از فضای باز و آب و گیاه از جمله مؤلفههایی بودند که در ایجاد محیطی مطلوب برای پرورش خلاقیت نقش دارند. ابتدا، اهمیت نور طبیعی در ایجاد فضایی پویا و سالم برای تفکر و یادگیری بهویژه در دورههای اولیه رشد کودک تأکید شد. نور مناسب نهتنها بر سلامت جسمی و روانی تأثیر میگذارد، بلکه در تقویت انرژی و انگیزههای ذهنی کودکان نیز مؤثر است. استفاده از رنگ های زنده و متنوع در فضاهای آموزشی، بهویژه رنگهایی که از طبیعت الهام گرفته شدهاند، میتواند موجب تحریک احساسات و تخیل کودک شده و در ایجاد ارتباطات ذهنی و خلاقانه تأثیرگذار باشد. سقفهای بلند و فضاهای باز در کلاسها، علاوه بر ایجاد احساس آزادی و راحتی، به کودکان فرصت میدهند تا در محیطی بدون محدودیتهای فیزیکی، تخیل خود را گسترش دهند. بهویژه در فضاهای با سقفهای بلند، کودکان احساس گشودگی بیشتری جدید میشود. در نهایت، یافتهها نشان میدهد که طراحی و معماری فضاهای آموزشی باید بهطور ویژه به نیازهای روان شناختی و شناختی کودکان توجه داشته باشد تا علاوه بر فراهم کردن فضای مناسب برای یادگیری، زمینههای لازم برای بروز خلاقیت و ابتکار آنان نیز فراهم شود. این امر مستلزم همکارینزدیک میان معماران، روانشناسان، و متخصصان آموزشی است تا محیطی طراحی شود کهنهتنهاکارایی آموزشی داشته باشد، بلکه به رشد ذهنی و اجتماعی کودکان کمک کند. صالحصدقپور(١٣٧٧
منابع
آزموده، احمدی شلمانی ، انتشارات چاپ و نشر کتابهای درسی ایران: )؛ (تولید وکاربرد موادآموزشی) رسانه های آموزشی برای معلم ‘سازمان نوسازی توسعه وتجهیزمدارس کشور حسین پور، رضا (١٣٨٩) ، خسرو (١٣٧٧)طراحی مهد کودک با نگاهی به تقدس در معماری ایرانی حسین پوریان، طراحی و معماری فضاهای آموزشی ,ذوفن;سمانه (١٣٩٠);سید علی ، شهنازولطفیپور ،شاطریان ؛ شکیبا مقدم, مؤسسه انتشاراتی میر،مریم(١٣٩١)،محمدحسین معماری معاصر فضاهای آموزشی ایران باستان تا معاصر جهان ، محدثه (١٣٩١) ، محمد، معماری و طراحی برای کودکان مدیریت سازمانهای محلی و شهرداریها(١٣٩٠)؛ نشر علم و دانش. نشر سیمای دانش, نجفی؛ نقش کودک در شکل گیری فضاهای محیطی، نشریه معماری و فرهنگ، شماره ٣۶، ص ٢۶
Abstract
The physical role of architecture in childrens creatity
with environmental psychology approach
significant effect on the growth of creativity and cognitive abilities of children. Designing educational spaces, due to the psychological needs of children, can improve social interactions, increase learning motivation, and improve problem solving skills and creative thinking in children. This paper describes descriptive analytical method to identify different aspects of architectural design of educational spaces that can help strengthen children’s creativity. Woven in this research suggest that attention to the design principles that are flexible and diverse, the elements of nature, colors, light and ventilation are one of the most important points in strengthening creative educational environments . Finally, this article emphasizes the need for attention to the human and psychological characteristics of children in the design process of educational spaces in order to improve creativity in future generations. Key Walk: Environmental Psychology, Educational Environments, Creativity, Child Architecture
Keywall: Environmentalpsychology,Educational Environments,Creativity,Child Architecture
دیدگاهتان را بنویسید